“Eller boşta kalıyor, tutunamıyorlar toprağa
Anlatamıyorlar anlatılamayanı.
Anlatmak gerek: Düşman sarmış her yanı
Oysa, mesela Selim Işık
Anlatmadan anlaşılmaya âşık.”
(Oğuz Atay, Tutunamayanlar)
1934 yılında İnebolu’da doğan Oğuz Atay, Ankara Maarif Koleji’nin ardından İstanbul Teknik Üniversitesi İnşaat Fakültesi’ni bitirdi. 1960’ta İstanbul Devlet Mühendislik ve Mimarlık Akademisi’nde (bugünkü Yıldız Teknik Üniversitesi) öğretim üyesi olarak çalışmaya başladı. Tutunamayanlar’ı yayımlamasının (1971-1972) ardından, önemli bir tartışmanın odağında yer aldı. TRT 1970 Roman Ödülü’nü kazanan Tutunamayanlar’ı kısa bir süre sonra, 1973 yılında Tehlikeli Oyunlar adlı ikinci romanı izledi. Hikâyelerini Korkuyu Beklerken başlığı altında topladı. 1911-1967 arasında yaşamış hocası Prof. Mustafa İnan’ın hayatını romanlaştırarak Bir Bilim Adamının Romanı’nı kaleme aldı. Oyunlarla Yaşayanlar adlı tiyatro eseri Devlet Tiyatrolarında sahnelendi. Atay, yarım kalan büyük projesi Türkiye’nin Ruhunu tamamlayamadan 13 Aralık 1977’de hayata veda etti.
Tutunamayanlar, Türk edebiyatının en yenilikçi ve özgün romanlarından biri kabul edilir. 1972 yılında yayımlanan roman, o döneme kadar Türk edebiyatına egemen olan toplumcu gerçekçi çizginin (özellikle köy romanları ve 12 Mart dönemi temalı yapıtların) dışında konumlanmıştır. Küçük burjuva “aydının” varoluşsal açmazlarını çarpıcı biçimde dile getiren roman, bir toplumun, bir kuşağın, hatta bireyin kendini arama biçimi olarak edebiyat tarihimizde yerini almıştır. Romanın merkezinde yer alan Selim Işık, modernleşme sürecinde kimliğini koruyamayan, değer çatışmaları arasında sıkışan bir aydını temsil eder. Onun intiharının ardından arkadaşı Turgut Özben, Selim’in yaşamını anlamaya çalışırken kendi varoluşuyla da yüzleşir. Karşısına çıkan en acımasız gerçek aslında kendisinin de bir “tutunan” olmadığıdır. Tutunamayanlar, Türk romanında ilk kez aydın yabancılaşması olgusunu bu denli derinlikli biçimde ele alan; biçimsel yeniliği, dil oyunları ve ironisiyle hâlâ çağdaşlığını koruyan bir başyapıt olarak edebiyat tarihindeki yerini almıştır.
Keyifli okumalar…
Tutunamayanlar, Oğuz Atay, İletişim Yayınevi