Renkler üstüne Akdeniz senfonisi
Beni bin Antalya rengine boyayın.Tuvaline bir parça huzurun rengi, sakinliğin imparatoriçesi Antalya mavisi damlamışsa ressamın ilhamı gökyüzüdür. Bir parça gücün ve tutkunun rengi Side narı kırmızısı düşürmüşse güneşin sıcaklığını sunuyordur. Eğer Renoir’ın “Çiçekli Şapka”sı gibi çiçek çiçek açmışsa, bir köşede nevruzlaşmanın fotoğrafını sunan bir kedisi de varsa hep ilkbaharı yaşıyordur. Yeşil canlılıktır, diriliktir, yeniden doğuşun simgesidir. Haydi Tanpınar’ın renk armonisiyle çağıldayarak Antalya’nın büyüsünde yeni renklere seyahat edelim,: “Bazen de daha ilerilere, denize çok yukarıdan bakan kayalıklara kadar gider, orada yosun bakışlı uçurumun kenarında, durulmuş suyun yeşil ve somaki bir ayna gibi akşamın son ganimetlerine açılışını…” Sanatçı gözünün izdüşümüdür. Kucakladıklarıyla yeryüzüdür.
Siz hiç üşüdüğünüz zaman tablolardaki renklere koştunuz mu? Hayır diyeceğinizi biliyorum. Oysa öyle resimlerle/ renklerle karşılaştım ki ellerimin üşümesi kesilmese de yüreğimin ateşine çare oldular. Sanata koştum, sanatın ateşi renklerindedir.
Dostoyevski cehennemden çıkıp gelmese bize rengârenk bir dünyayı tasvir ederdi. Şiirin Dostoyevski’si Baudelaire de karanlıkta ışık yakar. Sanatçının ürettiği ruhunun fotoğrafıdır. Çocukken bizleri gözyaşlarına boğan Kemalettin Tuğcu işte o bulanık fotoğraf. Ya Sait Faik? Avareliğin mavisiyle dolaşır Adalar’da, Beyoğlu’nda, Karaköy kahvelerinde; yalnızlığın kemendiyle gezinir. Edinburglu bir ressamın renkleri yağmur kokar. Birgül Çildoğan fotoğrafları siyah-beyaz ağırlıklı olsa da içi bahardan bir bahçe ki cıvıl cıvıldır. Hazırladığı sofralarda renklere doyarım.
Bir insan içini renkler deposuna dönüştürebilir mi? Kaç yıl sürer bu işlem? Ben sadece sarının tonları için kırk yılımı ayırdım. Baharın ortasında sonbaharım, kış başında yaz. Kehribarı yakalayabilmek için dağ taş gezindim, hardala razı oldum. Sahi görmediğim ama adını duyduğum krom sarısını van Gogh’un manzaralarında gördüysem vücut direncim artmıştır. Her biri ana renk. Gecenin zifirisi simsiyahtır, değil mi? Değil. Bende koyu yeşilin sahasına müdahale etmiş hain bir siyahtır. Peki baharın yeşili mevsim sonu nereye yolculuk eder? Bir yere gitmiyor renkler, mekân değiştiriyor. Bugün bende, yarın komşu bahçede. Bir gün ürpertinin rengini aradım, yoktu. Haydi bunalımınki gri. Hangi sözcük renksizliği çağrıştırır? Boşluk mu? Sabahattin Ali’nin Kürk Mantolu Madonna’sında çizdiği boşluğa renk bulamam da Gonçarov’un, “Görüyorsun işte, yiyorum, içiyorum, uyuyorum, gezmeye çıkıyorum. Ama birden keyfim kaçıyor, bir boşluk duyuyorum.” sözündeki boşluğa binlerce rengi yamarım. Ama renklere doymuş eserler için de şunları söylemeden geçemem: Bir resim ne zaman bitmiştir? Bir fırça darbesi renk daha koyacak yer yoksa. Bir müzik eserine bir nota daha eklemek mümkün değilse resimde de öyledir.
Renklerin patronu Van Gogh (1853-90) dememiştir ama aklından şunları geçirmiştir: Üç ana renk (sarı, kırmızı ve mavi) vardır, bunlar bana yetmedi. Bir gün Newton’un – imkânsız ama- (1643-1727) yedi ana rengi (macenta, kırmızı, sarı, yeşil, siyan mavisi, koyu mavi ve bunların karışımından elde edilen kahverengi) keşfettiğini öğrendim. Sonra oturup düşündüm: Bunların hiçbiri benim ana rengim değil. Nereye kadar arayacağım? Tanrı bilmiyor mu benim yorulduğumu? Baksanıza Monet’ye (1840-1926) siyah ve beyazı kullanmadan sıcak ve soğuk renklerle ‘bir kuş öter gibi resim’ yapmış. Ya ben? Ben bir yangının içinde rengimi arıyorum. Beni bu yangına iten olmasın ana rengim? Büyük ressamlar kendi renklerini buluncaya değin renkleri harman ederler. Goethe’nin kırmızısında neler gizlenmiş? Biraz sarı, biraz mavi. O halde ben kırmızıyı, asıl kırmızıyı nerede bulacağım? Sadece kırmızı mı? Birbirine sevdalı renkleri Turner’ın resimlerinde buldum. Köle Gemisi hikâyesiyle de renklerin ruhumuzda yarattığı atmosferi.
Haydi gözlerime neşter vurun, asıl rengimi bulup huzurla yaşayayım. Gri de olsa açın gözümü. Renksizlik körlüktür.