Toplumun aşk anlayışı, teknoloji ve medya kültürüyle birlikte büyük bir değişim geçirmiştir. Eski dönem aşkları, sabır, emek ve bağlılık üzerine kuruluyken; günümüzde daha hızlı başlayan, hızlı biten, çoğu zaman sosyal medyanın etkisinde yaşayan ilişkiler haline gelmiştir, en tehlikeli görünen kısım da bu değişim olmuştur. Bu değişim yalnızca duygusal ilişkileri değil, bireyin güven duygusunu, benlik değerini ve psikolojik dayanıklılığını da etkilemektedir.
Eski dönem aşklarından örnek verecek olursak;
Gerçek Temas ve İletişim: Eskiden ilişkiler yüz yüze iletişime, mektuplaşmaya ve sabırlı bekleyişlere dayanırdı.
Sadakat: aldatma oranları daha düşüktü, çünkü ilişkiler toplumsal değerlere daha bağlıydı.
Beklentiler: Aşk bir gösteri değil, bir paylaşım biçimiydi.
Medyanın Etkisi: Yok denilebilecek kadar azdı. Diziler ve sosyal medya olmadığı için, insanlar aşkı kendi deneyimleriyle öğrenip kendi deneyimleriyle güçlendirdiler. Bu başlıkları daha net gösterebilmek için bazı dizilerden örnekler verebiliriz:
Aşk-Aldatma-Depresyon
Dizilerde Eski ve Yeni Dönem Aşkları Arasındaki Farklar
Toplumun aşk anlayışı, teknoloji ve medya kültürüyle birlikte büyük bir değişim geçirmiştir. Eski dönem aşkları, sabır, emek ve bağlılık üzerine kuruluyken; günümüzde daha hızlı başlayan, hızlı biten, çoğu zaman sosyal medyanın etkisinde yaşayan ilişkiler haline gelmiştir, en tehlikeli görünen kısım da bu değişim olmuştur. Bu değişim yalnızca duygusal ilişkileri değil, bireyin güven duygusunu, benlik değerini ve psikolojik dayanıklılığını da etkilemektedir.
Asmalı Konak: Aşkın fedakarlık, gelenek ve sabırla nasıl şekillendiğini anlatır; Bahar ve Seymen’in ilişkisi: mektup, özlem, uzun bekleyiş ve duygusal derinlik üzerine kurulur; Sosyal medya yoktur, duygular doğrudan ve sade şekilde ifade edilirdi.
Çalıkuşu (Feride ve Kamuran’ın İlişkisi): Yine aynı şekilde bu dizide de mektuplarla ilerleyen ve uzun yıllar süren bir aşkı görürüz. Sabır, sevgi, özlem ve pişmanlık içerir.
Peki, bu dizilerde aşkın değeri neden farklıdır?
Beklemek, özlemek ve mektuplaşmak duygunun gücünü arttırır. İlişkiler paylaşım üzerine kurulu olup gösterişten uzaktı. İlişkiler daha doğal ve içtendi. Sosyal medya etkisi taşımazdı.
Yeni dönem aşklarına bakacak olursak:
Sosyal Medyanın Etkisi: Instagram, Tiktok, Youtube, X gibi platformları ilişkilerde “görünür olma baskısı” yaratarak ilişkileri şekillendiriyor.
Kıyas Kültürü: Başkalarının ilişkileriyle karşılaştırma; tatminsizlik ve değersizlik duygularını arttırıyor.
Yüzeysel Bağlar: Hızla başlayan ilişkiler, küçük krizlerle hızla bitiyor.
Şiddet ve Aldatma: Dizlerde (İçerde, Çukur, Teşkilat, Eşref Rüya…) aşk, çoğu zaman şiddetle iç içe gösteriliyor. Erkeklerin gereğinden fazla güçlü gösterilmesi, tartışmaların hep yüksek sesle gerçekleşmesi, günümüz erkeklerinde de aynı şekilde olma isteğini doğuruyor. Bu da gerçek ilişkilerde çatışmayı normalleştiriyor.
Yeni dönem aşkının örneklerini, eski dönem aşklarına kıyasla biraz daha açarak anlatmak isterim:
Aşk 101 (Netflix, 2020-2021): Lise yıllarındaki gençlerin “aşkı keşfetme” sürecini anlatır. Osman karakteri buna çok güzel bir örnektir. Aşk duygusal derinlikten çok kendini bulma, deneyimleme ve özgürlük temalarıyla işlenir. Sinan ve Işık ilişkisi de buna örnek olarak gösterilebilir. Hızlı başlayan duygular, kısa süreli yoğun ilişkiler ön plandadır (Eda ve Kerem’in ilişkisi gibi). Bunu dizinin finalinden de anlayabiliriz aslında. Lise döneminde sevgili olmuş olsalar bile finale geldiğimizde hepsi arkadaş olarak kalmış ve kendi hayatlarına bakmış bir grup görüyoruz. Aslında bu finalle bize bir nevi arkadaşlığın daha kalıcı olduğunu göstermeye çalışılmaktadır.
Yalı Çapkını (2022-2024): Lüks, güç, statü se sosyal medya görünürlüğü içinde yaşanan aşk… Aşk bazen kontrol ve ego savaşına dönüşür; Gerçek sevgi dizinin sonunda genelde acı çekerek feda edilir; Aşk statüyle karışmış duygusal bir mücadeleye dönüşmüştür.
Kızılcık Şerbeti (2022-Günümüz): Farklı değer yargılarına sahip iki ailenin çocuklarının aşkı… Aşk toplumsal baskılar ve görünürlük üzerinden sınanır; Sosyal medya, aile onayı, kariyer ve nasıl görünürüz kaygıları ön plandadır; Aşk artık bireysel değil, toplumun gözü önünde yaşanır.
Bu diziler sosyal medya çağının “mükemmel çift” imajını yansıtır. Aşk, eğlenceli ama yüzeysel biçimde ele alınır. Karakterler genelde dış görünüş, başarı ve popülerlik üzerinden sevilir Bu da günümüz kızlarında “aşk değil de para, sevgi değil de popülerlik” çatışmasına yol açmaktadır.
Sonuç olarak baktığımızda; Ferit ve Seyran istemeyerek evlenen iki çifttir ve sonucunda mutlu olurlar.
Bu iki dizi üzerinden kendi hipotezimi de sunmak isterim: Dizideki başkarakterler; dizi boyunca sürekli ayrılık ve tekrar yakınlaşma yaşayan bir çifttir. Dizide boşanıp başka evlilikler de yaparlar; ama sonucunda tekrar evlenirler. Dizideki bu yaklaşımın günümüz ilişkilerinde deneyime açık olmak gerektiği düşüncesine, “ne de olsa o benden kopamaz, affeder” düşüncesiyle başka bir ilişki arayışına ve aldatmaya yol açtığını düşünüyorum. Aldatmayı ne kadar normal karşılamasak da günün sonunda her iki taraf da birbirlerini affeder. Biz de mutluluğun o kişiyle olacağına inandırılmış oluruz. Ama aradaki fark, izlediğimiz şeyin sadece bir kurgu olduğu gerçeğidir; hayatta aldatan kişi geri dönüldüğünde affedildiğini gördüğü eylemini tekrar yapma potansiyeli taşır. Bunun sebebi sevmemek değil, kişinin heyecan arayışını tekrar istediği şeklinde açıklanabilir. Kendini engellemeye çalışsa da bir süre sonra kendi ilişkisinde çatışmaya ve toksikliğe başvurabilir.
Bunu şöyle de formüle edebiliriz:
Eski Dönem Aşkı: Sabır, bekleyiş
Yeni Dönem Aşkı: Hızlı tanışma, hızlı kopuş.
Eski Dönem Aşkı: Gerçek duygular
Yeni Dönem Aşkı: Görünürlük ve etkileşim odaklı
Eski Dönem Aşkı: Sadakat ve bağlılık
Yeni Dönem Aşkı: Aldatma, kıskançlık, güç oyunları
Eski Dönem Aşkı: Özlemle büyüyen aşk
Yeni Dönem Aşkı: Sosyal medyada sergilenen aşk
Eski Dönem Aşkı: İçtenlik
Yeni Dönem Aşkı: Gösteriş ve imaj
Günümüz aşk dizilerinde aşk artık bir “duygu” dan çok bir “deneyim” veya “gösteri” haline gelmiştir. Eski dönemlerde aşk emek ve sabır gerektirirken, günümüzde hız, tüketim ve görünürlük öne çıkar. Bu değişim, bireylerin aşkı yaşama biçimini de etkiler: Aldatma, depresyon, duygusal yorgunluk ve güvensizlik çağımız ilişkilerinde daha sık görülür. Halkaya, yeni dönem dizilerindeki “şiddetin kutsanması” da eklenince, bireysel yıkımın dışında toplumsal sorunların ortaya çıkması kaçınılmaz hale gelmektedir.