Hocaların hocası, değerli tarihçi ve yazar Ortaylı’yı 24 Ocak 2023 tarihinde Türkan Şoray
Kültür Merkezi’nde ve AntSanat sayfalarında ağırlamıştık. Adalet ve Demokrasi Haftası
kapsamındaki bu söyleşiden kimi pasajları yeniden paylaşırken, anısı önünde saygıyla eğiliyoruz.
Türk basını çok çileli bir basın. Bugünkü hâliyle de pek iç açıcı görünümü olmayan bir basın. Temel sorun, iletişim araçlarının haddinden fazla didaktik yönetilmesi. Öncelikle halkı artık sıkmaya başladı; programlar takip edilmiyor. Başlangıçta insanlar okuyorlar, sinirleniyorlar, tartışıyorlar, taraftar görünüyorlar, muhalif oluyorlar; ama bir müddet sonra kabak tadı vermeye başlıyor. Bu gibi fikirlerden hoşlananlar bile dinlemiyorlar, okumuyorlar.
Burada 100-150 yıl önceyi konuşuyoruz; sansür vardı, basın mensupları öldürülüyordu, fiziki müdahaleye uğruyordu diye. Sanki çok geçmişte kalmış, tarihte bir yaprak gibi konuşuyoruz; ama biraz dikkatli baktığımızda müdahalenin devam ettiğini görüyoruz. En sert şekilde dövülen, öldürülen yığınla basın mensubu var. Ülkemizde de var dünyada da! Şimdi buna yeni bir enstrüman daha eklendi: Adına basını satın alma deniyor. Satın alıyorsunuz basını, komple sizin kapağınıza dönüşebiliyor; toplumu manipüle ediyor, sürekli yalan üretiyor. Oysa demokrasinin ön şartıdır basın.
Bugün ülkemizde 50 tane gazetecilik, basın-yayın okulu var. Buna hiç sözüm yok; ama doğru dürüst seminerleri çok az. Gazeteler kendileri oluşturup gazetecileri yetiştirsinler. Henüz yeni bir Basın Lisesi kuruldu; bunlar çocuklara bu dediklerimi yaptırmaya çalışıyor, önemli amaçları var. Ama gözlemlediğim kadarıyla çocukların amaçları gazetecilik değil, buna merakları yok. Sonra basın mesleğini politik kariyer için kullananlar var. Bu çok tehlikeli ve yanlış bir yol. Hem tehlikeli hem yanlış; çünkü basın politikayı takip eder, içine girmez. Bu maalesef bize 1950’den sonra gelen bir hastalıktır. Bu hastalıkla çok bir yere gidemeyiz. Ben bunun acı örneklerini gördüm. Mesela naylon gazete çıkaran insanlar vardı. O tarihte yüzleri gülmüş; fakat bunların hepsi daha sonra çöpe atılmış.